Pomiar stanu wody i typy wodowskazów łatowych
Stany wody to podstawowa charakterystyka hydrologiczna rzeki lub zbiornika wodnego. Miejsce prowadzenia pomiarów stanów wody nazywa się posterunkiem wodowskazowym, natomiast przekrój na rzece, w którym zainstalowany jest wodowskaz, nosi nazwę profilu wodowskazowego.
Stan wody (H)
Położenie zwierciadła wody w danym przekroju ponad przyjęty umownie poziom odniesienia, zwany zerem wodowskazu. Jest to wielkość względna, podawana w centymetrach (z dokładnością do 1 cm) i oznaczana literą H.
Głębokość
Wysokość zwierciadła wody mierzona bezpośrednio ponad dno cieku w danym punkcie przekroju poprzecznego.
Łata wodowskazowa
Najczęściej spotykany typ wodowskazu, powszechnie stosowany przez służby hydrologiczne. Najważniejszą częścią składową tego przyrządu jest konstrukcja nośna (łata wodowskazowa) oraz trwale naniesiona lub wycięta podziałka.
Kluczowym elementem każdego wodowskazu jest poziom zera podziałki wodowskazowej (PZ). Poziom ten jest ustalany niwelacyjnie w odniesieniu do państwowego układu wysokościowego (obecnie PL-EVRF2007-NH). W praktyce poziom zera wodowskazu przyjmuje się poniżej najniższego obserwowanego stanu wody oraz z uwzględnieniem potencjalnej erozji dennej powodującej pogłębianie dna rzeki – pozwala to uniknąć odczytów ujemnych.
Lokalizacje łat wodowskazowych
- Wodowskaz wolnostojący na palu (rurowym, drewnianym lub z dwuteownika),
- Wodowskaz przy filarze mostu lub przyczółku budowli hydrotechnicznej (jazu, śluzy, zapory),
- Wodowskaz przy izbicy lub we wnęce skarpowej.
Typy wodowskazów łatowych
Łata prosta (pionowa)
Podziałka określona co 2 cm (dokładność odczytu do 1 cm), opisywana co 10 cm. Stosowana przy pionowych ścianach nabrzeży, filarach lub na pojedynczych palach przy umiarkowanych wahaniach stanów wody.
Wodowskaz grupowy
Stosowany przy dużych amplitudach wahań stanów wody. Składa się z kilku łat dzielonych posiadających wspólny poziom zera odniesienia, usytuowanych tak, aby ich podziałki zachodziły na siebie na stanach granicznych.
Wodowskaz schodkowy
Stosowany w korytach uregulowanych. Odcinki łat są przymocowane do podstopnic schodów skarpowych. Zapewnia bardzo dokładny odczyt, ponieważ łata jest usytuowana bokiem do nurtu i nie powoduje podpiętrzania wody.
Łata skośna (skarpowa)
Montowana bezpośrednio na nachylonych skarpach cieków. Posiada skażoną (wydłużoną) podziałkę dostosowaną do kąta nachylenia skarpy 1 : n. Usytuowanie bokiem do nurtu chroni łatę przed spływającym lodem i wyklucza podpiętrzanie wody.
Wodowskaz palowy
Składa się z szeregu pali wbitych w przekroju poprzecznym rzeki w dno i skarpy, których główki mają określone rzędne. Pomiar polega na określeniu wzniesienia zwierciadła wody ponad główką pala. Stosowany na ciekach nieuregulowanych.
W opracowaniu wykorzystano materiały dydaktyczne dr. inż. Włodzimierza Banacha (Instytut Inżynierii i Gospodarki Wodnej PK).